Kısa cevap: Önce hangi gazı aradığınıza karar verin; her dedektör her gazı görmez. Doğalgaz, LPG ve tüp gazı için yanıcı gaz dedektörü, soba ve şofben için karbonmonoksit (CO) dedektörü, klima ve buzdolabı için soğutucu gaz (freon) dedektörü gerekir. Kaçağın yerini bulmak için problu el tipi cihaz, ortamı sürekli izlemek için sabit alarm kullanılır.
Gaz kokusu alırsanız önce bunu yapın
Gaz kokusu varsa önce cihaz aramayın. Türkiye Doğal Gaz Dağıtıcıları Birliği’nin (GAZBİR) önerdiği adımlar şunlar:
- Sakin olun, kapı ve pencereleri açın.
- Sayaç ve cihaz vanalarını kapatın.
- Elektrik düğmelerine dokunmayın, prizden fiş çekmeyin ya da takmayın.
- Gazlı ortamda telefon kullanmayın; çakmak, kibrit, sigara yakmayın.
- Gaz olmayan güvenli bir yere çıkıp 187 Doğal Gaz Acil‘i arayın.
Bu yazıdaki cihazlar, koku hafifken ya da kontrol amaçlı kaçağın yerini bulmak içindir. Yoğun gaz kokusu olan bir ortamda ölçüm yapmaya çalışmayın.
Hangi gaz için hangi dedektör?
| Aradığınız gaz | Nerede çıkar? | Gereken cihaz |
|---|---|---|
| Doğalgaz (metan) | Kombi, ocak, sayaç, boru bağlantıları | Yanıcı gaz dedektörü |
| LPG, propan, bütan (tüp gazı) | Tüp, hortum, karavan, mangal | Yanıcı gaz dedektörü |
| Karbonmonoksit (CO) | Soba, şofben, kombi bacası, kapalı garaj, jeneratör | CO dedektörü |
| Soğutucu gaz (freon: R22, R134a, R410A…) | Klima, buzdolabı, soğuk oda | Soğutucu gaz dedektörü |
| Hidrojen sülfür (H₂S) | Kanalizasyon, foseptik, rögar | H₂S dedektörü |
| Oksijen eksikliği | Kuyu, tank, kapalı depo | Oksijen ölçer |
Karbonmonoksit kokusuzdur. Doğalgaza koku verilir, ama sobadan ya da şofbenden sızan CO’yu burnunuzla fark edemezsiniz. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı’nın bilgi notu, risk olan yerlerde, özellikle yatak odalarında, pilli ve sesli alarmlı CO dedektörü öneriyor. İlk belirti genelde baş ağrısıdır; baş dönmesi, bulantı ve halsizlik gelir. Böyle bir durumda ortamı havalandırıp temiz havaya çıkın, şüphe varsa 112’yi arayın.
El tipi mi, sabit alarm mı?
- El tipi (problu) dedektör: Ucundaki esnek probu boru bağlantılarında, vanalarda, kombinin ve ocağın çevresinde gezdirirsiniz. Kaçağa yaklaştıkça ses hızlanır ya da ışık çubuğu yükselir. Tesisatçı, kombi servisi, klima ustası ve kendi tesisatını kontrol etmek isteyenler içindir.
- Sabit gaz alarmı: Duvara takılır, 7/24 ortamı izler ve gaz birikince öter. Uyurken ya da evde yokken sizi korur. El tipi dedektör bunun yerini tutmaz; evdeki sürekli koruma için mutfağa gaz alarmı, yatak odasına CO alarmı takılmalı.
Sabit alarm nereye takılır? Doğalgaz havadan hafiftir, yukarı çıkar: alarm tavana yakın takılır. LPG ve tüp gazı havadan ağırdır, yere çöker: alarm yere yakın takılır. Kesin yükseklik için cihazın kılavuzuna bakın.
ppm ve %LEL ne demek?
- ppm (milyonda bir): Havadaki gaz miktarı. 10.000 ppm, havanın yüzde 1’i demektir. Küçük kaçakları görmek için ppm gösteren cihaz işinizi kolaylaştırır.
- %LEL (alt patlama sınırı): Gazın hava ile karışıp tutuşabileceği en düşük oran. Metan için bu sınır havada yaklaşık yüzde 5‘tir. Cihaz “%10 LEL” gösteriyorsa ortam, tutuşma sınırının onda birine ulaşmış demektir. Profesyonel cihazlarda alarmlar genelde %10 ve %20 LEL’e kurulur.
- Metanda kabaca: %1 LEL ≈ 500 ppm, %10 LEL ≈ 5.000 ppm, %20 LEL ≈ 10.000 ppm.
Basit kaçak bulucular sayı göstermez; ses ve ışıkla “burada gaz var” der. Bu, kaçağın yerini bulmak için yeterlidir. Sayıyla rapor vermeniz gerekiyorsa (servis, iş güvenliği) ppm ve %LEL gösteren bir model seçin.
Kaçak nasıl aranır?
- Temiz havada açın ve ısınmasını bekleyin. Yanıcı gaz sensörlerinin çoğu 20–30 saniyede hazır olur; temiz havada açmak cihazın sıfır noktasını doğru almasını sağlar.
- Probu yavaş gezdirin. Saniyede birkaç santimetre hızla, bağlantı noktalarına 1–2 cm mesafede tutun.
- Gazın yönüne göre arayın. Doğalgaz kaçağı bağlantının üst tarafında, LPG kaçağı alt tarafında daha kolay yakalanır.
- Rüzgârdan ve havalandırmadan uzak durun. Açık pencere ya da aspiratör gazı dağıtır, kaçağı kaçırırsınız.
- Yeri bulunca sabunlu suyla teyit edin. Bağlantıya sabunlu su sürün; kabarcık çıkıyorsa kaçak oradadır. Onarımı yetkili servise bırakın.
Sitemizdeki dedektörler
Doğalgaz ve LPG kaçağını bulmak için (sesli ve ışıklı):
- BENETECH GM8800A Gaz Kaçak Tespit Cihazı Dedektörü — 40 cm esnek prob, 50 ppm metan hassasiyeti, gürültülü ortam için kulaklık girişi.
- Smart Sensor AT8800L Yanıcı Gaz Kaçak Dedektörü Seviye Alarmlı — kaçak arttıkça yükselen LED çubuk, 28 cm prob, 2 × AA pil.
Sayıyla ölçmek için (ppm ve %LEL):
- Smart Sensor AS8800C Yanıcı Gaz Kaçak Bulucu — 0–10.000 ppm ve 0–20 %LEL, ayarlanabilir alarm, 280 mm prob.
- SNDWAY SW-733GS Hassas Yanıcı Gaz Dedektörü — Figaro sensör, 0–10.000 ppm ve 0–20 %LEL, renkli ekran, uçta el feneri, Ex ib IIB T3 Gb işaretli, şarjlı.
- Loyka GAZ-40 Profesyonel Yanıcı Gaz Kaçak Dedektörü — Japon Figaro sensör, 0–10.000 ppm, 3 renkli ışıklı uyarı, USB-C şarj.
- Wintact WT8823 Patlayıcı Gaz Dedektörü — 0–100 %LEL, cep tipi, kalibrasyon fonksiyonu.
Karbonmonoksit için:
- Wintact WT8825 Karbon Monoksit Gaz Dedektörü — 0–1000 ppm CO, ayarlanabilir sesli ve ışıklı alarm. Soba, şofben ve baca çevresini kontrol etmek için.
Klima ve buzdolabı gazı için:
- Smart Sensor AS5750L Soğutucu Gaz Kaçak Dedektörü — R22, R134a, R404A, R410A dahil halojenli soğutucu gazlar, 360 mm prob.
- Wintact WT8827 Freon Klima Soğutucu Gaz Kaçak Dedektörü — 10 ppm hassasiyet, 30 cm prob, tek elle kullanım.
İş güvenliği ve kapalı alanlar için:
- Wintact WT8811 Çoklu Gaz Analiz Cihazı — LEL, oksijen, H₂S ve CO’yu aynı anda ölçer; sesli, ışıklı ve titreşimli alarm, 120.000 kayıt.
- Wintact WT8822 Hidrojen Sülfür Gaz Dedektörü — 0–100 ppm H₂S; kanalizasyon ve rögar işleri için.
- Wintact WT8821 Oksijen Ölçer — yüzde 0–25 oksijen; kuyu ve tank girişleri için.
Kısa yol: Evde doğalgaz ya da tüp bağlantısını kontrol edecekseniz GM8800A veya AT8800L; servis ve rapor için AS8800C, SW-733GS veya GAZ-40; soba ve şofben için WT8825; klima ustası için AS5750L veya WT8827; kapalı alana giren ekip için WT8811.
Tüm modeller: Gaz Dedektörleri. Evdeki havanın CO₂, partikül ve formaldehit değerleri için: Hava Kalitesi Ölçüm Cihazları.
Sık sorulan sorular
CO₂ ölçer karbonmonoksiti ölçer mi? Hayır. CO₂ (karbondioksit) ölçerler havalandırmanın yeterli olup olmadığını gösterir; zehirli karbonmonoksit (CO) için ayrı bir CO dedektörü gerekir.
Doğalgaz dedektörü klima gazını bulur mu? Hayır. Klima ve buzdolabındaki soğutucu gazlar yanıcı gaz sensörüyle algılanmaz; soğutucu gaz dedektörü kullanın.
Dedektör neden boşlukta da ötüyor? Yanıcı gaz sensörleri alkol ve tiner gibi çözücü buharlarına da tepki verebilir. Cihazı temiz havada sıfırlayıp yeniden deneyin.